Lớn nhỏ

Đọc Tự Giác

Lớn và nhỏ, thoạt thấy tưởng là so sánh giản đơn, tưởng là dễ mà không hề dễ.

22:39:14 19/12/2020


Lớn và nhỏ, thoạt thì thấy là khái niệm rất giản đơn của so sánh, tưởng là dễ. Ngồi xem hai đứa trẻ con đánh cờ Vây với nhau. Hết ván, chúng xem lại (review) ván cờ và bàn luận sự lớn, nhỏ mà toát mồ hôi vì cái thâm sâu của mỗi nước cờ. Nhỏ có thể là lớn cục bộ - nhỏ toàn diện. Cũng có thể là nhỏ-chắc-chắn trong sự khởi đầu của một sự lớn-bùng-nổ. Phức tạp và đa diện. Như cách mà Alpha Go điểm tam tam ở khai cuộc đã khiến mấy ngàn năm khai cuộc cờ Vây bị phá bỏ ở lối suy nghĩ cũ. Cái nhỏ bé chậm chạp ấy, hóa ra lại tiềm ẩn một sức mạnh kinh hoàng khi phát triển. Nhưng cái nhỏ ấy nếu không có đủ năng lực diệu thủ để vận dụng thì lại chỉ là một cái nhỏ bé và tầm thường.

Vì thế có người khai cuộc tam tam thì được khen, có kẻ khai cuộc tam tam thì bị chửi. Khác nhau ở chỗ kẻ nào đem được cái nhỏ kia, vận dụng diệu thủ để biến được thành cái lớn thôi. Cũng như trong đời, có kẻ bán vườn táo khởi nghiệp biến thành tỷ đô. Cũng có kẻ bán nhà đất của bố mẹ để khởi nghiệp rồi đi ăn mày. Lúc đầu đều là nhỏ cả thôi, nhưng hình thái vận dụng, năng lực diệu thủ khác nhau, nên kết cục lớn nhỏ cũng khác nhau.

Nếu không có đủ tu luyện, công phu, thì chỉ bắt chước được cái hình thái mà không có được cái thấy chuẩn xác của lớn nhỏ. Thấy được cái nhỏ có tiềm năng trở thành lớn là một chuyện. Hành động như thế nào để cái nhỏ ấy thực sự trở thành lớn lại là một chuyện khác. Vì thế, cái Thấy phải bao gồm mấy giai đoạn: thấy rõ cái nhỏ trong thực tại và tiềm năng lớn; thấy rõ con đường của chuyển hóa hai chiều: khi nào lớn thành nhỏ, khi nào nhỏ thành lớn; thấy rõ lộ trình và điều kiện để những con đường chuyển hóa đó xảy ra. Nếu thấy được lớn nhỏ rõ ràng như thế, khi bắt tay vào làm, khả năng thành tựu sẽ cao hơn.

Ví dụ 1: Bỏ sĩ diện - lấy nhân tâm

Sở Trang Vương thiết tiệc đãi các quan, sai các cung nữ tiếp rượu, ca xướng. Đang lúc vui say thì đèn nến bị gió thổi tắt hết cả. Một viên quan thừa cơ bóp vếu cung nữ. Cung nữ chụp được giật đứt dải mũ, rồi tâu: "Bệ hạ, có kẻ trêu ghẹo thiếp. Thiếp giật được dải mũ. Xin cho thắp đèn ngay để xét. Kẻ nào bị đứt dải mũ thì chính là kẻ đã làm càn".

Trang Vương nghĩ: "Cho người ta uống rượu, để say đến quên cả lễ phép, có phần lỗi ở ta. Lại vì đàn bà làm sỉ nhục người ta, sao nỡ". Bèn lập tức ra lệnh: "Ai uống rượu với quả nhân hôm nay mà không say đến đứt dải mũ là chưa thật vui". Các quan theo lệnh, đều giật đứt dải mũ. Khi đèn nến thắp lên thì không còn phân biệt được ai là người phạm tội. Nhờ vậy mà suốt buổi tiệc được vui vầy.

Hai năm sau, Sở đánh Tấn, mà trận nào cũng có viên tướng trẻ tuổi liều sống chết chiến đấu ở bên cạnh vua. Nhờ vậy mà quân Sở thắng. Trang vương lấy làm lạ, cho đòi viên quan ấy đến hỏi: "Quả nhân đãi nhà ngươi cũng như người khác, không khác biệt. Cớ sao nhà người hết lòng xả thân vì Quả nhân?". Viên tướng tâu: "Thần mang ơn bệ hạ. Mãi đến ngày nay mới gặp dịp báo đền ơn nghĩa, thật là may cho thần lắm. Thần chính là người đã bị cung phi giật đứt dải mũ năm xưa”.

Ví dụ 2: Liên tục bỏ nhỏ lấy lớn hơn

Bỏ nhỏ, lấy lớn hơn, bỏ lớn lấy lớn hơn nữa. Đó là câu chuyện của Elon Musk. Năm 1995, Musk 24 tuổi, bắt đầu làm tiến sĩ ở Đại học Stanford. Được đúng 2 ngày. Bỏ ngang sáng lập Zip2, một công ty phần mềm nho nhỏ làm web, bản đồ chỉ đường và trang vàng cho mấy tờ báo. Năm 1999, Zip2 đc Compaq mua với giá 307 triệu đô, Musk có 7% cổ phần, bán luôn, được 22 triệu đô. Với khoản tiền đó, Musk sáng lập X.com, làm dịch vụ thanh toán qua email. X.com sau đó sát nhập với Confinity, thành Paypal. Năm 2002, Ebay mua Paypal 1.5 tỷ đô. Must có 11.7%, bán luôn, được nhận 165 triệu đô. Sau đó Musk đem số đó đầu tư vào SpaceX, Solarcity và Tesla. Đến giờ, tài sản được định giá 31 tỷ đô. Hiện tại, đang đầu tư tiếp vào một số thứ “lớn” như Hyperloop (đường hầm siêu tốc), Open AI (Trí tuệ nhân tạo mở), Neuralink (tải dữ liệu vào não người, nâng cấp não người bằng kết hợp với trí tuệ nhân tạo).

Ví dụ 3: Lớn không bằng đủ

Năm 1995, Jerry Yang cùng David Filo sáng lập Yahoo, trở thành một trong những công ty tiên phong trong lĩnh vực công nghệ internet.

Năm 2005, Yang quyết định cho Yahoo đầu tư 1 tỷ đô, mua lấy 40% của Alibaba. Năm 2008, Microsoft tới chào mua Yahoo với giá 44.6 tỷ đô. Yang bỏ không chốt. Thế nên bị đuổi khỏi Yahoo. Sau này, khi Alibaba IPO, số cổ phần của Alibaba mà Yahoo nắm có giá trị ước tính tới 80 tỷ đô. Tới 2016, Yahoo bị Verizon mua lại với giá bèo bọt 4.8 tỷ đô khi mà Yang đã bay xa, chấm dứt sự tồn tại sau 22 năm hoành tráng.

Kết cục, Yahoo với tư cách là tiên phong dẫn đầu chỉ còn là lịch sử. Nhưng Yang, bỏ túi 2.4 tỷ đô, và nhẹ nhàng có một ghế trong hội đồng quản trị của Alibaba. Cuộc sống cá nhân của vợ chồng Yang thường nhật chủ yếu là các hoạt động nghệ thuật, sưu tầm, bảo tàng và từ thiện.

(David Nguyen, 08/06/2020)