Danh Khúc - Ngư Tiều Vấn Đáp

Sống Tự Giác

Bản nhạc mang theo tinh thần tiêu diêu tự tại, an nhiên hòa hợp cùng thiên nhiên đất trời.

11:48:34 14/04/2021

Bản nhạc mang theo tinh thần tiêu diêu tự tại, an nhiên hòa hợp cùng thiên nhiên đất trời. Dòng đời trôi mãi chúng ta cuốn theo, quay cuồng với cuộc sống mưu sinh, tìm kiếm tình yêu hạnh phúc nhưng nơi đâu mới là chốn yên bình thực sự của tâm hồn con người.

Người Trung Quốc cổ xưa nổi tiếng với sự tinh tế và nét duyên dáng trong thưởng thức nghệ thuật, đặc biệt là âm nhạc. Dùng tiếng đàn để bộc bạch những tâm tư tình cảm, từ đó mà tìm được tiếng nói của lòng mình, kết nối tri kỷ tri âm.

Ngư tiều vấn đáp bản nhạc với giai điệu nhẹ nhàng an nhiên tự tại.

Dừng sự tìm kiếm hạnh phúc ngoài thân quay vào chính mình hòa vào tự nhiện mượn tiếng đàn kết nối đât trời con người. Trên con thuyền nhỏ rong chơi, đùa vui với ánh trăng lên, tiếng quẫy nước của những chú cá, tôm…

Gió trời sông nước bồng bềnh cùng chén rượu đạm bạc khuây khỏa yên bình. Những khoảnh khắc ấy luôn có sẵn quanh ta, nhưng mấy ai thưởng thức được?. Cảnh giới này cũng là thiên đường  cũng là trần gian cách nhau như sợi chỉ mong manh, như bong bóng nước. Dễ đó mà khó lắm thay.

Ngư tiều

Đại biểu cho “ngư” nổi tiếng nhất trong lịch sử Trung Hoa là Nghiêm Tử Lăng thời Đông Hán. Vào thời còn trẻ ông là bạn học của Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú. Lưu Tú sau khi lên làm hoàng đế thì Nghiêm Tử Lăng đổi tên họ giấu mình ở ẩn. Quang Vũ Đế nhớ bạn là người hiền tài, nên cho người tìm khắp nơi. Sau một người nước Tề dâng thư báo rằng, có người bận áo lông dê câu cá, đoán chắc là Nghiêm Quang. Quang Vũ Đế cho xe đến đón, Nghiêm Tử Lăng ba lần từ chối, lần thứ tư Nghiêm Tử Lăng mới chịu về yết kiến. Hai người thân thiết nằm cùng giường nói chuyện, nhưng khi Quang Vũ Đế mời ra làm quan thì Nghiêm Tử Lăng vẫn không chịu mà từ tạ trở về cày ruộng ở núi Phú Xuân.

Đại biểu cho “tiều” lại là đại thần Chu Mãi Thần thời Hán Vũ Đế. Thuở hàn vi, ông vừa gánh củi vừa học. Vợ gánh củi theo sau lấy làm xấu hổ, xin bỏ đi lấy chồng khác. Ông cười bảo: “Ta đến 50 tuổi mới giàu sang được, nay đã hơn 40 tuổi rồi. Nàng chịu khổ đã lâu, nay hãy gắng đợi ta giàu sang, ta sẽ báo đáp công lao cho.” Vợ giận dữ nói: “Như cung cách của ông thì chỉ có chết đói ở cống rãnh mà thôi, sao lại dám mong giàu sang được.” Mãi Thần phải để vợ đi lấy chồng khác. Từ đó, ông một thân một mình đi gánh củi, vừa đi vừa học như trước. Về sau, thời Hán Vũ Đế, ông được người làng là Nghiêm Trợ tiến cử, nhà vua cho vào yết kiến, nói chuyện nghĩa lý về kinh Xuân Thu và Sở Từ. Vua rất hài lòng, mời ông giữ chức Trung Đại Phu, rồi sau giữ chức Thái thú đất Cối Kê. Khi đến Cối Kê nhậm chức, xe ngựa hơn trăm cỗ. Vào đất Ngô, ông thấy người vợ cũ cùng chồng đang gánh đất giữa đường liền cho dừng xe, bảo mời hai người lên xe sau đưa về dinh Thái Thú, cho ở một nơi và cấp lương ăn tử tế.  Lối sống trọn nghĩa trước sau của ông khiến người đời cảm phục.

Có rất nhiều tác giả viết lời cho bản nhạc, nhưng trong đó có một bản nhạc được đánh giá là hay nhất của tác giả Dương Biểu Chính. Ông phối từ tương ứng với 12 đoạn.

Ở đoạn thứ nhất: Con người ta còn lại gì trong cuộc tranh đua nhọc nhằn nơi trần thế? để rồi tâm thân nhuốm toàn tanh hôi bụi trần. Người đời sẽ phân định ai tráng niên hào kiệt, ai là kẻ tầm thường. Thế sự nổi trôi đời phiêu bạt, chỉ còn lại đây là ngư với tiều, bỏ lại sau lưng thảy mọi sự đời, thoát khỏi phàm trần mà nhập tiên cảnh. Xuất phàm nhập siêu.

Đoạn thứ 2: Ngư ông dựa mạn thuyền, ngả lưng buông cần câu cá. Đạp mái chèo khua theo dòng nước, tiếu ngạo giang hồ mà thấy cao quý tâm thân. Tiều vung rìu giữa chốn rừng xanh thẳm. Trên đầu mây vởn vơ bay. Tiếng búa rìu vang lên văng vẳng, chắc như thế của cây tùng vờn mây trắng. Danh lợi chẳng màng, quyền uy không vướng bận.

Đoạn thứ 3: Ngư đáp rằng: Sông Dương Tử hùng vĩ. Cỏ trắng cỏ hồng. Chỉ thấy hai bờ sắc thu. Đan xen hoa rơi rụng. Bằng hữu như cò vịt. Bạn bè như cá tôm. Hồng trần không phủ bụi. Sinh nhai nơi giang nam hồ bắc. Tiếng chèo bập bẹ. Chìm nổi trong ráng khói.

Đoạn thứ 4: Tiều đáp rằng: Uống nước suối nghỉ trên đá ở trong núi. Giang sơn kia chẳng đổi với tam công. Đường núi cứ gập ghềnh khúc khuỷu. Ta cứ nghêu ngao khúc hát thái bình. Cũng chẳng bận đâu là đông tây nam bắc hay ngày giờ tháng năm. Rét đến thì biết đông đã về.

Đoạn thứ 5: Ngư ông trả lời: Khi bắt được cá thì mua chén rượu nhạt. Cuối ngày mà thưởng thức với gió trăng, cất lên một nhạc khúc không lời,hoặc thổi khúc tiêu hay buột miệng mà chẳng lo lỡ lời. Cuộc sống an nhiên tự tại, vui sông nước, buồn có gió trăng. Thị phi chẳng ngại, ân oán chẳng màng. Danh lợi thoảng qua vô lo vô nghĩ.

Đoạn thứ 6: Tiều đáp rằng: nơi rừng xanh non cao, mây vờn núi, bóng cây làm nhà. Ván cờ làm tinh thần sảng khoái. Tiếng cười vang vọng cả núi rừng, như giang tay ôm trọn ngọn núi, mở lòng mình lắng nghe tiếng non cao.

Đoạn thứ 7: Lặp lại giai điệu ở đoạn 2

Đoạn thứ 8: Ngư nói rằng, ngày này năm ngoái ở Giang Đầu, hôm nay cửa sông Tương hay Ba Khâu. Nón trúc áo mưa. Cạnh bãi cát xanh chỗ nước nông bãi sông Đinh. Bãi sông Đinh. Dây câu thả nhanh lâu thu về. Cầu được bình ổn. Báo táp chưa tới. Ta mau chóng nghỉ ngơi.

Đoạn thứ 9: Tiều đáp rằng. Một vàng mũ đôi vai gánh. Nhanh chóng thu gom. Bất kể nó là lá non hay còn cành nhỏ. Đổi gạo hay đổi rượu. Về sum họp với vợ con. Sống vậy là sướng. Qua mùa xuân mùa thu. Cảm thán đời người. Thời gian có thể có được bao nhiêu. Tuế nguyệt như nước chảy. Ống sáo gài nơi tóc mai. Tiền vàng đầy rẫy chẳng giữ được mãi.

Đoạn thứ 10: Ngư trả lời: Chẳng cầu phú quý vinh hoa. Mặc nó treo ở dây thao tím. Mang tấm điêu vàng. Khen chê tán tụng náo nhiệt chẳng lọt tai. Chốn hư danh trong tâm đâu yên ổn. Chi bằng vận y phục đơn sơ, mà bằng lòng với bữa cơm đạm bạc. Cần câu trong tay bến nước ngồi thả mồi. Hài lòng với những gì ta có.

Đoạn thứ 11: Tiều nói rằng: Nhà tranh mái cỏ còn hơn nhà cao cửa rộng của phú ông. Đêm đến chẳng nghĩ suy hay toan tính lo âu, gối cao đầu ta chìm vào giấc ngủ. Giữa chốn thiên nhiên phiêu bồng cùng hoa lá, thấy hươu nai nhảy nhót mà vui tươi. Chùa tuy xa không nghe thấy tiếng chuông, nhưng tâm thân là thanh tịnh. Lạc chốn tiên cảnh mây núi ấp ôm. Cuộc sống như chẳng ở nơi này, thả mình giữa thiên nhiên đất trời núi non hùng vĩ.

Đoạn thứ 12: Hôm nay nói chuyện ngư tiều. Ngày mai còn mong cầu chi. Trà thơm rượu ngon, trăng thanh gió mát. Muôn vạn đời sau. Bầu trời thăm thẳm. Nước xa núi cao. Chỉ có đất trời là trường tồn vĩnh cửu.

(Phạm Công- Sưu tầm và tổng hợp.)