Danh Khúc - Thập Diện Mai Phục (Trận Cai Hạ - Ô Giang).

Sống Tự Giác

“Thập diện mai phục” còn có tên là “Hoài Âm bình Sở”, lấy trận chiến ở Cai Hạ của Lưu Bang, Hạng Vũ làm chủ đề, vận dụng kỹ xảo riêng của đàn tỳ bà để miêu tả cảnh binh lính giao tranh khiến nỗi lòng của người nghe chấn động. Vậy trận Cai Hạ bi tráng đã diễn ra như thế nào?

11:04:56 13/04/2021

Khúc đâu Hán Sở chiến trường

Nghe ra tiếng sắt tiếng vàng chen nhau

                (Truyện Kiều-  Nguyễn Du)

 “Thập diện mai phục” còn có tên là  “Hoài Âm bình Sở”, lấy trận chiến ở Cai Hạ của Lưu Bang, Hạng Vũ làm chủ đề, vận dụng kỹ xảo riêng của đàn tỳ bà để miêu tả cảnh binh lính giao tranh khiến tâm linh của người nghe chấn động. Vậy trận Cai Hạ bi tráng đã diễn ra như thế nào?

Hạng Vũ người đất Hạ Tương, là cháu nội đại tướng Hạng Yên nước Sở thời Chiến Quốc, người bị tướng nước Tần là Vương Tiễn giết.

Lúc còn nhỏ, Hạng Vũ học chữ nhưng không thích học, bèn bỏ đi học kiếm thuật, học được một thời gian cũng chán. Hạng Lương nổi giận mắng, Hạng Vũ nói:

“Biết chữ chỉ đủ để viết tên họ mà thôi. Kiếm chỉ đánh lại một người, không bõ công học. Nên học cái đánh lại được vạn người!”

Hạng Lương bèn dạy cháu binh pháp. Hạng Vũ rất mừng, nhưng ông cũng chỉ học để biết qua ý nghĩa, chứ không chịu học đến nơi đến chốn. Hạng Vũ khi lớn lên mình cao hơn tám thước, có sức khỏe nâng được cả cái đỉnh nặng nghìn cân, tài năng, chí khí hơn người. Đời sau có câu “Bá Vương cửu đỉnh” để khen ông và cũng để chỉ những người có sức khỏe phi thường. Các con em ở đất Ngô Trung đều nể sợ ông.

Khi Tần Thủy Hoàng đi chơi đất Cối Kê, vượt qua Chiết Giang, chú cháu Hạng Lương và Hạng Vũ cùng đi xem. Hạng Vũ trông thấy vua Tần, rồi nói: “Có thể cướp và thay thế hắn!”. Hạng Lương nghe nói vội bịt miệng cháu: Đừng nói bậy! Bị giết cả họ bây giờ! Tuy mắng cháu nhưng nhân việc này, Hạng Lương coi cháu là kẻ khác thường.

Ôm chí lớn từ đó, Hạng Vũ quyết chí lật đổ Tần Thủy Hoàng. Làm vương nước Sở lấy tự là Sở Bá Vương. Tham gia tranh chấp thiên hạ với Hán Cao Tổ Lưu Bang đầu thời nhà Hán. Năm 202 trước công nguyên Hạng Vũ hay Tây Sở Bá Vương bị bao vây tại Cai Hạ. Đêm xuống bốn mặt ngoài thành vang vọng những bài hát của nước Sở.

Quân của Hạng Vũ nhớ nhà bỏ trốn rất đông. Vũ nghĩ rằng người Sở đã theo Lưu Bang, rồi than thở: Hán đã lấy được Sở rồi sao?

Đêm đó Hạng vương uống rượu cùng mỹ nhân là nàng Ngu Cơ, lòng đau đớn làm bài thơ “Cai Hạ Ca” như sau:

Cai Hạ ca

力拔山兮氣蓋世,

Lực bạt sơn hề khí cái thế,

時不利兮騅不逝。

Thì bất lợi hề chuy bất thệ.

騅不逝兮可奈何,

Chuy bất thệ hề khả nại hà,

虞兮虞兮奈若何。

Ngu hề Ngu hề nại nhược hà?

 

Lời Dịch:

Bài hát Cai Hạ

Sức bạt núi hề, khí trùm đời 
Thời chẳng lợi hề, chuy chẳng ruổi 
Chuy chẳng ruổi hề biết làm sao 
Ngu Cơ em ơi, biết làm sao?

Nàng Ngu Cơ cảm động múa kiếm hát hòa theo, rằng:

別霸王

Biệt Bá Vương

漢兵已略地,

Hán binh dĩ lược địa,

四面楚歌聲,

Tứ diện Sở ca thanh.

大王意氣盡,

Đại vương ý khí tận,

賤妾何聊生。

Tiện thiếp hà liêu sinh!

Lời Dịch:

Từ biệt Bá Vương

Quân Hán lấy hết đất,
Khúc Sở vang bốn bề.
Đại vương chí lớn cạn,
Tiện thiếp sống làm chi.

Nói về  nàng Ngu Cơ và Hạng Vũ thì đây là một mối tình sâu đậm thủy chung hiếm có trong thời binh loạn. Nàng cùng Hạng Vũ tham gia chinh chiến khắp các phương trời, ngày đêm kề cận chăm sóc người đàn ông mà mình yêu thương.

Cũng vì muốn thấu hiểu và san sẻ bớt âu lo của Hạng Vũ mà Ngu Cơ đã theo học múa kiếm, bắn cung, chờ khi chồng chiến thắng trở về sẽ biểu diễn. Chính vì tấm lòng đáng quý của người vợ, Hạng Vũ như trút được mọi áp lực, phiền muộn mà một vị tướng quân phải gồng gánh trên vai.

Bởi chính là tri kỉ, Ngu Cơ hiểu rõ tâm tư của chồng, chính vì vậy sau khi múa kiếm và hát nàng đã dùng kiếm kết liễu cuộc đời mình để không trở thành gánh nặng ảnh hưởng đến quyết định của Hạng Vũ.

Cái chết của Ngu Cơ khiến Hạng Vũ khóc thương khôn nguôi, tả hữu xung quanh cũng khóc, trong lòng ai cũng ngập tràn sự đau buồn cùng tiếc nuối cho cặp vợ chồng Bá vương.

Sau đó Hạng Vũ chọn ra 28 kỵ binh trung thành, liều chết phá vòng vây quân địch để ra ngoài. Chạy đến sông Ô Giang thì không còn đường lui, Hạng Vũ rút gươm tự sát.

Lý Thanh Chiếu – một nữ thi sĩ thời Nam Tống đã từng có đôi dòng cảm thán khi đến dòng Ô Giang:

“Sinh đương tác nhân kiệt

Tử diệc phi quỷ hùng

Chí kim tư Hạng Võ

Bất khẳng quá Giang Đông”

 

(Sống làm người anh kiệt

Chết làm ma anh hùng

Nay còn nhớ Hạng Vũ

Chẳng chịu về Giang Đông!)

 

Thừa tướng nhà Tống là Vương An Thạch cũng có một bài “Đề Ô Giang Đình” như sau:

“Bách chiến bì lao tráng sĩ ai
Trung nguyên nhất bại thế nan hồi
Giang Đông đệ tử kim do tại
Khẳng bị quân vương quyển thổ lai!”

 

(Trăm trận mệt nhọc tướng rã rời
Đại bại trung nguyên khó vãn hồi
Đệ tử Giang Đông nay còn đó
Sẽ vì quân vương quật khởi thôi!)

 

  Có thể nói rằng, thập diện mai phục chính là bản thiên hùng ca, khi lắng tâm nghe, như một trang sử chói lọi về một nhân tài kiệt xuất.

  Kĩ thuật Vê dây của nghệ sĩ tỳ bà làm nổi cái hồn bi thương của một anh hùng cái thế.

 

Phạm Công ( Tổng Hợp và Sưu Tầm)